Cartimandua

Cartimandua, ook wel Cartismandua genoemd, was de koningin van de Brigantes, een stam in Noord-Engeland. Zij is een van de twee Britse vrouwen die de historicus Tacitus beschrijft, de ander is koningin Boudicca.

Hoewel Tacitus Cartimandua in zijn Annales pas noemt bij het jaar 51, is het mogelijk dat ze al veel eerder over de stam regeerde, zelfs al voordat Brittannië in 43 veroverd werd door Claudius, wellicht is ze een van de elf leiders die afgebeeld staan op Claudius’ triomfboog, die zich zonder gevecht aan hem overgaven. Als ze pas na de verovering van Brittannië op de troon kwam, zal dat rond 48 zijn geweest, nadat een rebellie van de Brigantes door Publius Ostorius Scapula de kop in was gedrukt.

Zij en haar echtgenoot Venutius regeerden de machtige stam in Stanwick. De schrijver Tacitus benadrukt dat zij zelf de leiding had over de stam en niet haar echtgenoot, die zij zelf had mogen kiezen. Ze was van nobele geboorte en had eerder door erfenis dan door huwelijk haar kroon gekregen, waardoor ze als personificatie van de godin Brigantia werd gezien. Haar stam steunde de Romeinse invasie en werd een bondgenoot en vazallenstaat van de binnendringers.

In het jaar 51 zocht de Britse oorlogsleider Caratacus een toevluchtsoord aan haar hof, nadat hij in Wales was verslagen door de legers van de gouverneur. Cartimandua leverde hem echter uit aan Rome en kreeg hierbij grote rijkdom.

Hierna brak ruzie uit tussen Cartimandua en haar man, wat resulteerde in een oorlog. Eerst was hun vijandschap alleen tegen elkaar, maar later keerde Venutius zich ook tegen de Romeinen zelf. Hij maakte allianties met andere stammen en stond op het punt van overwinning, hoewel zijn vroegere echtgenote zijn broer en andere familieleden gevangen had genomen. Toen kwamen de Romeinen in actie, omdat ze zagen dat hun bondgenote bijna verslagen werd. Het legio IX Hispana versloeg onder leiding van Caesius Nasica de rebellen. Hierna besteeg Cartimandua de troon weer.

Het jaar 69 was onstabiel. Na de moord op Nero waren er vier keizers die elkaar opvolgden binnen een jaar tijd: Galba, Otho, Vitellus en Vespasianus. Daarnaast liet Cartimandua zich formeel scheiden van Venutius en trouwde met Vellocatus, Venutius’ voormalige wapendrager. Hierdoor ontstond verwarring over wie nu over de Brigantes regeerde, waardoor de stam verdeeld raakte. Cartimandua eiste de kroon op, maar een groot deel van haar rijk steunde Venutius. Die maakte handig gebruik van de chaos en deed een nieuwe aanval, gesteund door de andere stammen. Cartimandua vroeg opnieuw om Romeinse steun, maar kreeg alleen enkele hulptroepen. Ze werd door hun geëvacueerd en haar koninkrijk kwam in handen van Venutius.

Hierna verdween Cartimandua uit de bronnen. Het is niet duidelijk of ze bleef samenleven met Vellocatus of dat ze op een gegeven moment vermoord werd. Ook het lot van Venutius is onzeker, wellicht bestuurde hij de stam een tijd, wellicht werd hij al snel gedood in gevecht. Aan het einde van de eerste eeuw werd de gehele Brigantes-stam onderworpen aan de Romeinse overheersing.

copyright © 2008 CelticBritain.net, Alle rechten voorbehouden.