Clanstelsel

Het is de oerbehoefte van alle levende wezens om zich voort te planten, bescherming te zoeken in de veiligheid van een groep en orde te creëren door enige vorm van sociale samenhang. Aangezien mensen weinig van deze behoeften verschillen, hebben over de hele wereld sinds het begin van de tijd gemeenschappen bestaan, die hun bevolking op zo’n manier bijeen hield. Terwijl vele wereldrijken zijn gevormd, opgebloeid en uitgestorven, is één stelsel blijven bestaan. Het is vandaag de dag zo sterk als altijd, miljoenen mensen over de hele wereld bindend, niet met een religieus dogma, maar met de mentaliteit en het bezit van een uitgebreide familie - het Schotse clanstelsel.

Het woord clan is afgeleid van de Gaelic vorm ‘Clann’, dat kinderen of afkomst betekent. In het Schots kan het ook de betekenis van stam of ras hebben of kan er een familietak mee worden bedoeld. Het is goed mogelijk echter, dat de wortels van het clanstelsel ouder zijn dan het woord zelf. Toen de Romeinen uiteindelijk Groot-Brittannië verlieten, werd Schotland bewoond door vijf verschillende rassen: In wat nu de Hooglanden worden genoemd leefden de Picten, een mysterieus volk waar vandaag de dag zeer weinig over bekend is. In Strathclyde hadden Romano-Brittaen zich gevestigd, die zich vanuit Engeland hadden verspreid met de Saksen, die in het zuidoosten woonden. De Attacotti waren in Galloway en Argyll, waar vanuit in de 6de eeuw het koninkrijk Dalriada werd gesticht, hiervandaan kwamen de Schotten of de Scotti, de uiteindelijke erfgenamen van het land.

De eerste sporen van de verdeling van stammen en gebieden begon in Dalriada rond 500 na Christus met Fergus Mor, zoon van Erc. Vier stammen beheersten dit gebied: Cinel Gabran, Cinel Comgall, dat door Fergus werd geregeerd, Cinel Lorn en Cinel Angus, die werden geleid door zijn broers Lorn en Angus. De aankomst van Sint Columba in 563 bracht meer dan alleen christendom met zich mee. Columba was een machtige en invloedrijke missionair wiens werk niet alleen de druïdencultuur van de Picten terugdrong maar ook het begin was van het proces dat uiteindelijk in de eenwording van Schotland eindigde. De kroning van Kenneth MacAlpin in 843 luidde voor Schotland een nieuw tijdperk in. Het hof werd verplaatst van het westelijk gelegen Dunstaffinage naar het redelijk veilige Scone in Perthshire. Veiligheid was inderdaad een belangrijke zaak, aangezien Schotland al meer dan 50 jaar leed onder Noorse invallen, waardoor kloosters werden vernietigd en het platteland liep schade op door invallen van alle kanten. Caithness, Sutherland, de westelijke eilanden en delen van Northumerland waren al in Noorse handen; Schotland zou bijna 500 jaar moeten wachten voordat het volledige controle over zijn landerijen had.

Toen Malcolm Ceanmore koning werd in 1058, nadat hij MacBeth had vermoord, ontstond er een herkenbaar clansysteem. Malcolm was een agressieve man (zijn naam kan worden vertaald als ‘Groot leider). Zijn huwelijk met Margaret, kleindochter van Edmund, koning van Engeland, veranderde veel in het Schotse hof, dat nu was verhuisd naar Dunfermline. Vragen over het oude recht van opvolging rezen bij de Schotse koning en er ontstond een conflict tussen het bestaande systeem van Keltische Tanistry, dat ging over de overdracht van titels en landerijen, en het Engelse feodale stelsel. Malcolm werd door zijn koningin overgehaald het laatste aan te nemen, Gaelic werd afgeschaft als hoftaal en Engels kwam hiervoor in de plaats. Ook werd het katholicisme erkend als staatsgodsdienst.

Veel vooraanstaande Saksen en Noormannen werden naar Schotland gehaald en werd land gegeven, dit vervreemde hun Keltische onderdanen en wekte hun woede op, hun wens was het de oude tradities in ere te houden. De opvolging van Malcolm door zijn broer, leidde in 1093 tot een Keltische opstand, waardoor nog meer Saksen en Noormannen kwamen. Deze bleven er niet lang, want ze werden of verdreven naar Engeland, of vermoord.

Veel machtige clans hadden zich gevormd en het systeem werd in 1587 enige rangschikking gegeven met een boekrol over de clans. Sommige clans op dit geschrift claimen een ongelooflijke en oude stamboom te hebben: Clan Donald beweerde af te stammen van Conn, een koning van Ulster in de tweede eeuw; de Campbells zeiden familie te zijn van DIarmaid het zwijn en de MacKinnons en de MacGregors zouden koning Alpin, vader van Kenneth MacAlpin, als stamvader hebben. Veel clans hadden echter al moeite te bewijzen dat ze voor de elfde eeuw al bestonden.

De machtige clans kwamen nooit goed overeen met de kroon of met elkaar. Conflicten tussen clans braken tot in de achttiende eeuw regelmatig uit en de pogingen van sommige koningen om hun macht te behouden grensden aan het fanatieke. De Lord of the Isles werd zijn titels afgenomen door James de 4de in 1493 en toen koning Willem van Oranje probeerde de sterke highland-clans over te halen hem trouw te zweren, leidde dat tot de tragische en totaal vermijdbare slachting in Glencoe.

De Schotse tartan.
Elke clan had zijn eigen tartan, veel clans hadden zelfs meerdere tartans. Zo was er de jacht tartan, de alledaagse tartan en de oorlogs tartan. de Schotse clan was aan deze tartan te herkennen door andere clans en zo was het ook mogelijk de zien of deze ruiter of zelfs groep soldaten bondgenoten of vijanden waren. De tartan word overigens niet alleen in Schotland gebruikt, tegenwoordig worden ze nog steeds ook in Ierland gebruikt. vroeger droegen alle Kelten de tartan dit blijkt uit archeologische vondsten. Na Culloden verbood de Britse regering de Schotten de tartan te dragen en beval iedereen die de tartan droeg te doden. Deze nieuwe wet drong vaak niet door tot in de woeste onbegaanbare hooglanden waar nieuws schaars was. Andere konden zich simpel weg geen andere kleding bekostigen en waren daarom genoodzaakt de tartan te blijven dragen. deze werden door de Engelse soldaten gedood ongeacht leeftijd en geslacht.

Lijst met Schotse Tartans

BADGE
Het helmteken van het Clanhoofd draagt deze als “badge” op zijn muts, waarbij het motto op de ononderbroken rand staat. Eventuele kronen van rang zijn bij het helmteken opgenomen en de rang van “Chief” is verbeeld door drie adelaarsveren. Vroeger waren dit echte veren, maar tegenwoordig zijn ze van zilver. “Chieftains”, of afdelingshoofden, dragen een soortgelijke badge, maar dan met twee veren, al dan niet van zilver,  en andere wapen voerenden in de Clan dragen het embleem met slechts één veer. Clanleden van mindere rang dragen het helmteken van hun Chief in een cirkel met een gespje. Mogelijk dat dit ooit een echt riempje was, waarmee dit teken van de aanhanger aan zijn wapenrusting of hoofddeksel werd bevestigd.

Lijst met Schotse clans en verwante families

wapens
De uiterlijke onderscheiding der rangen werd vormgegeven in wapenschilden met symbolen, helmen met een kroon van de verkregen rang en een helmteken. Bij het botsen van de Keltische en Normandische systemen, werden veel Clanhoofden ook edelman en ging met het eigen helmteken aan clangenoten verstrekken, die dit op hun hoofddeksels bevestigden. Het veel oudere herkenningsteken, een plantembleem, werd daarbij secundair. Ook het voeren van wapenschilden, al dan niet met Keltische symboliek, werd in een vast patroon vervat, waarbij vastgestelde emblemen voor oudste, tweede en opeenvolgende zonen van een edelman in een nog steeds bestaand stelsel vormen. De positie van een persoon in diens familie was in één blik duidelijk. Registratie en wetgeving waren daarbij van belang; nog steeds is dit bij wet geregeld en wordt door de “Lord Lyon, King of Arms” en zijn herauten bewaakt. Het is het oudste heraldische systeem in Europa, dat intact bewaard is gebleven.

Zie ook:

Schotse clanindex
Ierse clanindex
Clan MacDonald

Celtic Webmerchant:

                               
 Claymore € 92,05                        Schots zwaard € 79,10                     Keltische montefortino € 158,00

 

copyright © 2008 CelticBritain.net, Alle rechten voorbehouden.           Sitemap  Contact